• |
  • |
  • mail
  • |
  • map
نگاه کلی به مرکز ملی مطالعات اعتیاد

"مرکز ملی مطالعات اعتیاد"

اهمیت موضوع


مصرف مواد و اعتیاد از موضوعات مورد چالش کشور در طول سالیانی دراز بوده است. علیرغم‌ ریشه‌کن ‌شدن‌ کشت‌ خشخاش‌ در داخل‌ کشور بعد از انقلاب‌ اسلامی، دسترسی‌ به‌ تریاک‌ و هروئین‌ به‌ دلیل‌ افزایش‌ چشمگیر کشت‌ این‌ مواد در همسایگی‌ کشور‌، کاهش‌ نیافت‌ و تولید مواد محرک و دسترسی به آنها نیز افزایش یافته است. علاوه بر این، سیر توسعه‌ صنعتی‌ و مشکلات‌ ناشی‌ از آن‌ شامل‌ مهاجرت‌، افزایش قابل توجه جمعیت شهری به ویژه حاشیه نشینی و بیکاری‌ از عوامل آسیب پذیری به مشکلات اجتماعی از جمله اعتیاد هستند.

در حال حاضر، اعتیاد سهم عمده ای از بار بیماری های کشور را به خود اختصاص داده است و کشور ما یکی از کشورهای دارای بالاترین میزان مصرف مواد افیونی است. در سالهای اخیر، ماهیت آن و هم چنین روشهای کنترل آن تغییراتی اساسی یافته است. الگوهای جدیدی از مصرف مواد نیز پیدا شده است و عوارض متعدد بهداشتی، روانشناختی، اجتماعی و سیاسی آن، سلامت جامعه را از جهات گوناگون به خطر انداخته است.

بدیهی است که در چنین شرایطی، تولید اطلاعات و دانش داخلی مورد نیاز، می‌تواند نقشی اساسی در بهبود سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و انجام مداخلات مؤثر ایفا نماید. سابق بر این، الگوهای مداخله‌ای اعتیاد از کشورهای غربی وارد می‌شدند. در دهه گذشته، شاهد رشد قابل توجهی در تولید هدفمند دانش بومی، نشر و توزیع آن و حضور پژوهشگران ایرانی در ردیف پژوهشگران به‌نام جهان هستیم. هم چنین، نتایج حاصل از مطالعات بر بهبود مداخلات مربوط به مواد و اعتیاد کشور موثر بوده است. لیکن، بیش از پیش برای درک بهتر مشکل اعتیاد و طراحی برنامه های موثر،  تعمیق بیش از پیش مطالعات و نگاهی چندوجهی و حضور متخصصین حوزه های مختلف علم و سرمایه گذاری هر چه بیشتر در پژوهشهای اعتیاد ضرورت دارد. 


جایگاه مرکز


مرکز ملی مطالعات اعتیاد در دو مرجع به تصویب رسیده است: ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور در سال 1380 و شورای گسترش دانشگاههای علوم پزشکی کشوردر سال 1383

مرکز در ده سال گذشته، دو موضوع را رسالت اصلی خود قرار داده است:

- کاهش بار اعتیاد در کشور از طریق تولید دانش اساسی مورد نیاز و توزیع آن

- مشارکت قابل ملاحظه به تولید علم اعتیاد در جهان

مرکز از چهار دپارتمان اپیدمیولوژی و پیشگیری، علوم بالینی، و علوم پایه تشکیل شده است. هم چنین، مرکز قطب علمی منطقه برای آموزش کاهش آسیبهای ناشی از اعتیاد است. مرکز دارای کلینیک درمان اعتیاد و چهار آزمایشگاه مجهز علوم شناختی، ژنتیک، سم شناسی و علوم رفتاری (حیوانی) است.

در امر پژوهش، مرکز دارای بیش از 300 مقاله اندکس شده است که 75 مقاله دارای تعداد ارجاعات بالاتر از 10 هستند. H-index مرکز بر اساس سایت اسکوپوس 23 می باشد. محورهای اصلی پژوهش عبارتند از:

- مطالعات اپیدمیولوژیک اعتیاد

- طراحی مداخلات موثر پیشگیری و درمان و انجام کارآزمایی های بالینی

 - تدوین راهنماهای بالینی

- علامت شناسی و طبقه بندی اختلالات مصرف مواد

- ارزیابی برنامه ها و خدمات

- برنامه ریزی مبتنی بر شواهد

- علم سنجی و مطالعات مروری سیستماتیک

- مطالعات ژنتیکی اعتیاد

- مطالعات علوم شناختی برای بازتوانی

- مطالعات حیوانی رفتاری، الکتروفیزیولوژیک و نوروشیمیایی برای درک مکانیمهای ایجاد اعتیاد و اثر مواد اعتیادآور بر مغز

از نمونه مداخلات طراحی شده در مرکز که بسیاری از آنها اساس خدمات فعلی اعتیاد کشور را تشکیل می دهد، عبارتند از:

- طراحی برنامه درمان جایگزین با متادون، بوپرنورفین و شربت تریاک

- طراحی مداخلات غیردارویی در درمان اعتیاد به ویژه درمان وابستگی به مواد محرک

- شناسایی زودرس افراد در معرض خطر اعتیاد و مداخله مختصر در نظام مراقبتهای بهداشتی اولیه

- طراحی برنامه پیشگیرانه برای دبیرستانها

- غربالگری افراد پرخطر و مداخله مختصر در نظام مراقبتهای بهداشتی اولیه

این مرکز علاوه بر پژوهش، در مشاوره به سیاستگذاران و برنامه ریزان کشور جایگاه شاخصی داشته است. از آن جمله تدوین دو سند ملی برای ستاد مبارزه با مواد مخدر بوده است:

- سند جامع پیشگیری از اعتیاد کشور

- سند جامع تحقیقات اعتیاد کشور

هم چنین، اعضای هیئت علمی مرکز در ساختارهای مشورتی سازمانهای بین المللی حضور و مشارکت داشته اند از آن جمله عضویت در سه گروه مرجع زیر بوده است:

- گروه مشورتی سازمان بهداشت جهانی برای طبقه بندی بیماری های روانپزشکی (ICD-10)

- گروه استراتژیک مشورتی سازمان ملل در مورد مصرف تزریقی مواد

- کمیته مشورتی سیاستگذاری الکل در سازمان جهانی بهداشت

 

هم چنین، مرکز در تدوین سه راهنمای مهم جهانی مشارکت داشته است:

- راهنمای جهانی درمان وابستگی به مواد افیونی

- راهنمای جهانی پیشگیری و درمان اعتیاد و سایر اختلالات روانی در نظام مراقبتهای بهداشتی اولیه

- تعیین شاخص های جهانی موفقیت برنامه های کاهش آسیب اعتیاد کشورها

 

در بخش آموزش های تخصصی، رسالت مرکز تدوین دوره ها و بسته های آموزشی تخصصی برای گروههای مختلف مخاطب بوده است و عملکرد مرکز عبارت است از:

- راه اندازی دوره PhD مطالعات اعتیاد با همکاری دانشکده فناوریهای نوین دانشگاه و برگزاری 5 دوره تاکنون

- راه اندازی دوره MPH با گرایش اعتیاد و برگزاری 8 دوره تاکنون

- آموزش دو ماهه اعتیاد در دوره دستیاری روانپزشکی

- برگزاری 115 دوره آموزشی دو هفته ای " درمان نگهدارنده با دارو های آگونیست " برای پزشکان عمومی داوطلب تاسیس مرکز درمانی اعتیاد

- برگزاری 31 سمینار آموزشی در حوزه "اعتیاد و آسیب های روانی"

- برگزاری 16 دوره آموزشی دو هفته ای مقدماتی درمان سوء مصرف مواد ویژه روان شناسان

 - 10 دوره جامع یک ماهه مداخله در سوء مصرف مواد ویژه پزشکان و روان شناسان

- دوره جامع سه ماهه مداخلات غیر دارویی در مان مواد مخدر و محرک

- کارگاه 4 روزه کاهش آسیب های ناشی از سوء مصرف مواد مخدر جهت شاغلین مراکز DIC

- کارگاه های بین المللی قطب آموزشی مرکز ملی مطالعات اعتیاد 

- کارگاه 5 روزه نورومدولاسیون

- کارگاه 5 روزه ارزیابی سلامت جنسی

کلینیک درمان اعتیاد مرکز علاوه بر پذیرش بیش از 1000 نفر و ارائه انواع درمانهای دارویی و غیردارویی برای اعتیاد به مواد اپیوئیدی، مواد محرک و الکل، در انجام پژوهشهای بالینی و آموزشهای عملی به بیش از 1000 پزشک و روانشناس نقش کلیدی ایفا نموده است.